فردا همین امروزاست

1.  

دارايي‌هاي غيرجاري غالباً بخش عمده‌اي از اقلام دارايي‌هاي واحد تجاري را تشكيل داده و در مقايسه با دارايي‌هاي جاري از گردش كمتري برخوردار مي‌باشند برخي از داراي‌هاي غيرجاري استهلاك پذيرند چگونگي اندازه گيري و طبقه بندي مخارج براي دارايي‌هاي غيرجاري اثر قابل ملاحظه‌اي بر درآمد دوره جاري و آتي و گزارشگري آن بر صورت‌هاي مالي دارد.

در تجزيه و تحليل نسبت‌هاي مالي غالباً دارايي‌هاي غيرجاري يك نسبت اصلي از مجموع دارايي‌هاي واحد تجاري بشمار مي‌آيد از ويژگي اصلي و مشترك اين قبيل داراي‌ها داشتن منافع اقتصادي آتي طي سالهاي متوالي مي‌باشد.

بخش عمده‌اي از بهاي تمام شده اين قبيل دارايي‌ها در طي دوران مصرف به هزينه استهلاك منظور مي‌شود. براي اهداف حسابداري و گزارشگري دارايي‌هاي غيرجاري غالباً به 4 گروه عمده: دارايي‌هاي ثابت مشهود و نامشهود سرمايه‌گذاره هاي بلند‌مدت، ساير دارايي‌ها طبقه بندي مي‌شوند كه 1) به منظور استفاده در توليد يا عرضه كالاها يا خدمات اجاره به ديگران يا براي مقاصد اداري توسط واحد تجاري نگهداري مي شود. 2) انتظار مي رود بيش از يك دورة مالي مورد استفاده قرار گيرد. 3) براي فروش مجدد خريداري نشده بلكه بعنوان ابزار كار واحد تجاري بطور مستمر در فعاليت‌هاي عادي عمليات به طور موثر طي سالهاي متمادي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

* دارايي‌هاي ثابت مشهود غالباً مي‌توان در ترازنامه تحت سرفصل كلي تحت عنوان (دارايي‌هاي اموال، ماشين آلات و تجهيزات (مناسب‌ترين سرفصل)، دارايي‌هاي عملياتي مشهود و دارايي‌هاي ثابت مشهود (طبق استاندارد ايران) طبقه‌بندي نمود،

اين گونه دارايي‌ها به گروههاي عمده زير طبقه بندي مي شوند:

استهلاك ناپذير: نظير زمين

استهلاك پذير: نظير ساختمان، ماشين آلات و تجهيزات، اثاثه، بهسازي اموال استيجاري، دارايي‌ در اجاره سرمايه اي، كليه دارايي‌هاي استهلاك پذير پس از كسر استهلاك انباشته و زيان كاهش ارزش انباشته مربوط به آن مبلغ در ترازنامه منعكس مي‌شود.

نقصان پذير: نظير معادن و اراضي جنگلي و ساير منابع طبيعي.  

دارايي‌هاي نامشهود به دارايي‌هاي اطلاق مي شود كه در عمليات مستمر واحد تجاري مورد استفاده قرار گرفته و داراي ويژگي‌هاي با داشتن عمر قابل انتظار بيش از دوره مالي، داشتن منافع فراتر از يك دوره مالي، فاقد موجوديت عيني و غيرپولي بوده و به منظور فروش مجدد تحصيل نشده، اين قبيل دارايي‌ها شامل سرقفلي محل كسب و كار و پيشه، امتياز، حق چاپ و علائم تجاري كه طي عمر مفيد اقتصادي قابل انتظار مستهلك مي‌شوند. برخي از دارايي‌هاي نامشهود كه عمر مفيد نامعين دارند مستهلك نمي‌شوند صرفاً هر ساله در تاريخ گزارشگري آموزن كاهش ارزش براي آنها اعمال مي‌گردد.

طبق اصول پذيرفته شده حسابداري (اصل بهاي تمام شده تاريخي) كليه دارايي‌هاي عملياتي بر مبناي ارزش منصفانه در تاريخ تحصيل ثبت مي‌شوند و كليه مخارج در ارتباط با دارايي‌هاي عملياتي تا مرحله بهره‌برداري ـ در صورتيكه مخارج مزبور داراي منافع آتي باشد به بهاي تمام شده دارايي‌هاي تحصيل شده اضافه مي گردد. با استفاده از روش مبناي زماني يا فعاليت طي عمر مفيد اقتصادي (به استثناي زمين در شرايط كلي) مستهلك مي‌شوند و سود يا زيان ناشي از نگهداري دارايي‌ها صرفاً در زمان فروش شناسايي مي‌شود. (حسن همتی، 370-368)

طبق استاندارد حسابداري شماره 11 ايران كليه دارايي‌هاي ثابت مشهود طي دوره تناوب 3 الي 5 سال تجديد ارزيابي شده و دارايي‌هاي استهلاك پذير بر مبناي مبلغ تجديد ارزيابي مستهلك مي شوند فرايند اندازه گيري ارزش هاي قابل قبول براي دارايي‌هاي ثابت مشهود (اموال ـ ماشين آلات و تجهيزات) طبق اصول پذيرفته شده حسابداري بشرح زير مورد بررسي قرار مي گيرد:

بهاي تمام شده دارايي‌هاي ثابت مشهود:

تعيين بهاي تمام شده دارايي تحصيل شده بصورت مجزا يا گروهي به صور مختلف (نقد ـ نسيه ـ صدور سهام ـ توليد معاوضه يا اهدا ...» طبق اصل بهاي تمام شده به ارزش منصفانه روز تحصيل در دفاتر ثبت مي‌شوند.

مخارج تحصيل (ارزش منصفانه) شامل قيمت صورتحساب به كسر هر نوع تخفيفات بعلاوه هزينه حمل ـ حق الزحمه ـ خدمات فني ـ حقوق عوارض گمركي ـ مالياتهاي غيرقابل استرداد خريد و مخارج توليد آزمايشي پس از كسر عوايد حاصل از فروش اقلام توليد شده ـ سربار مي‌باشد.

مخارج مرتبط با يك قلم دارايي ثابت مشهود، تنها زماني به عنوان دارايي شناسايي مي‌شود كه:

الف) جريان منافع اقتصادي آتي مرتبط با دارايي به درون واحد تجاري محتمل باشد.

ب) بهاي تمام شده دارايي به گونه‌اي اتكاپذير قابل اندازه‌گيري باشد.

بطور كلي هر گونه مخارج مرتبط مستقيم يا غيرمستقيم كه براي رساندن دارايي به وضعيت قابل بهره‌برداري تحمل مي‌شود جزء بهاي تمام شده دارايي‌ اندازه‌گيري مي‌‌شود.  (خواجوی، 414)

مثال (1) شركت دشتستان تجهيزاتي به مبلغ 000/000/2 ريال خريداري و هزينه‌هاي زير را در ارتباط با آن پرداخت نمود:

                          ريال

هزينه حمل                      000/120

هزينه آمده سازي محل نصب               000/50

هزينه مواد براي توليد آزمايش         000/70

هزينه آموزش كاركنان                  000/140

هزينه معرفي محصول جديد از طريق رسانه       000/210

مطلوبست: تعيين بهاي تمام شده تجهيزات خريداري شده

هزينه مواد توليد آزمايش + هزينه آماده سازي + بهاي خريد = بهاي تمام شده تجهيزات

000/240/2 = 000/70 + 000/50+ 000/120+ 000/000/2 

مثال (2) (خواجوی، 418)

شركت ارمغان به منظور خريد ماشين آلات موردنياز از خارج كشور، مخارج زير را متحمل شده است:

1ـ قيمت خريد به شرط خوب       000/100/5

* تخفيف تجاري 2%

* شرايط تخفيف نقدي: ن / 90-3/30 (با فرض استفاده)

2ـ مخارج حمل و بيمه                        300/32

3ـ هزينه ترخيص جنس از گمرك                      000/275

4ـ مخارج تعمير ماشين آلات آسيب ديده بعد از ورود به ايران        000/425

5ـ حق الزحمه نصب                             000/175

6ـ هزينه مواد مصرفي براي توليد آزمايش                    600/13

7ـ هزينه تعميرات پس از راه اندازي ماشين آلات               950/5

8ـ حقوق ماه اول كارگران پس از راه اندازي، ماشين آلات          000/136

مطلوبست: تعيين بهاي تمام شده تجهيزات 

 

زمين:

زمين برخلاف ساير طبقات دارايي‌هاي ثابت (اموال ـ ماشين آلات ـ تجهيزات) معمولاً استهلاك‌پذير نبوده و از لحاظ استفاده عيني مصرف نشده و از بين نمي‌رود، بنابراين به عنوان يك دارايي استهلاك ناپذير ناميده مي شود.

بهاي تمام شده زمين متشكل از:

كليه مخارج لازم جهت تحصيل زمين تا مرحله بهره برداري براي استفاده موردنظر مي‌باشد اقلام عمده اجزاي بهاي تمام شده زمين شامل مبلغ پرداختي خريد نقدي و مخارج مربوط به نقل و انتقال سند مالكيت كارمزد ـ ماليات غيرقابل استرداد خريد و كليه مخارجي كه در فرآيند آماده سازي زمين تا مرحله بهره برداري مثل تخريب ساختمان قديمي ـ تسطيح و همواره كردن زمين زهكشي زمين باتلاقي بوده كه چنانچه واحد تجاري در زمان تحصيل مبلغي را تعهد نموده تا در آينده پرداخت نمايد به حساب بهاي تمام شده زمين منظور مي شود. 

هزينه آماده سازي تا سقف ارزش متعارف زمين به حساب بهاي تمام شده زمين و بقيه به حساب هزينه دوره منظور و در صورت سود و زيان گزارش مي شود. (حسن همتی، 370)

نحوه انعكاس زمين در ترازنامه:

زميني كه واحد تجاري براي استفاده آتي تحصيل مي نمايد نبايد در سرفصل اموال ـ ماشين آلات و تجهيزات ترازنامه طبقه بندي شود بلكه در طبقه مربوط به سرمايه گذاري‌هاي بلندمدت گزارش مي شود و نيز زمين نگهداري شده‌اي كه توسط مشاورين املاك به منزله فروش خريداري مي شود بايد تحت عنوان موجودي‌ها در طبقه دارايي‌هاي جاري گزارش گردد.

چنانچه بهاي تمام شده زمين شامل مخارج پاكسازي و آماده سازي باشد اين گونه مخارج در طول دوره اي كه منافعي از آن عايد شود. مستهلك مي گردد. در صورتي كه زمين خريداري شده داراي ساختمان مخروبه‌اي است كه تخريب گرديده هزينه تخريب پس از كسر عوايد حاصل از فروش مصالح اسقاطي به حساب بهاي تمام شده منظور مي‌شود چنانچه فروش عوايد حاصل از مصالح اسقاطي بيش از هزينه تخريب باشد معادل هزينه تخريب از زمين برگشت شده و مابقي سود مي‌شود و چنانچه در زمين خريداري شده درختي وجود داشته باشد و قطع و فروخته شود هزينه پاكسازي و قطع درخت به بهاي تمام شده اضافه و عوايد حاصل از فروش آن از حساب زمين برگشت و بقيه به حساب درآمد دوره جاري منظور مي‌شود.

مثال (3)

شركت ژاله در سال  يك دستگاه ساختمان قديمي به مبلغ 000/600 ريال خريداري نموده و قصد دارد آن را تخريب و ساختمان جديدي احداث نمايد شركت هزينه هاي زير را متحمل شده است: (جمشید اسکندری، 173)

                          ريال

ماليات نقل و انتقال سند مالكيت           000/85

كارمزد پرداختي به بنگاه معاملات ملكي       000/35

هزينه تخريب ساختمان قديمي          000/45

عوايد حاصل از فروش مصالح ساختمان قديمي     15000

هزينه خاكبرداري و تسطيح               18000

هزينه حفر چاه عميق                   13000

هزينه ديوار كشي                  16000 

مطلوبست بهاي تمام شده زمين:

793000= 18000+(15000-45000) + 000/30 + 000/85+000/600

ساختمان:

بهاي تمام شده ساختمان كليه مخارج تحصيل يا احداث را دربرمي‌گيرد وقتي ساختمان خريداري مي‌شود بهاي تمام شده آن شامل مبلغ پرداختي بابت خريد ـ ماليات پرداخت نشده ـ نقل و انتقال سند ـ حق الزحمه صدور سند مي‌باشد.

در مواردي كه زمين و ساختمان يكجا خريداري شود بهاي تمام شده هر يك به طور جداگانه ارزشيابي به روش ارزش نسبي بازار شناسايي و تفكيك ثبت مي‌شود.

مثال (4)

فرض كنيد زمين ـ ساختمان ـ پاركينگ و انبار يكجا به مبلغ 000/000/1 ريال خريداري شد از آن جا كه زمين استهلاك ناپذير و بقيه استهلاك پذيرند و عمر مفيد يكسان نمي‌باشد بنابراين مبلغ پرداختي بايد بر مبناي ارزش نسبي بازار تسهيم و ثبت گردد.

ارزش نسبي بازار هر كدام از اقلام دارايي هاي مزبور طبق نظر كارشناسان رسمي: (حسن همتی، 373-372)

  ريال

زمين            000/300

ساختمان        000/750

پاركينگ        000/100

انبار          000/300

جمع         000/600/1

تسهيم مخارج پرداختي بابت تحصيل دارايي‌ها براساس ارزش نسبي بازار:

زمين [000/000/1 × (000/600/1 ÷ 000/300)]        500/187

ساختمان [000/000/1 × (000/600/1÷ 000/750)] 468750

پاركينگ [000/000/1 × (000/600/1 ÷ 000/100)]    500/62

انبار [000/000/1 × (000/600/1 ÷ 000/300)]      500/187

جمع                            250/906

 ثبت حسابداري رويداد فوق:  

زمين            500/187

ساختمان        750/468

پاركينگ        500/62

انبار          500/187

وجه نقد        250/906

ماشين آلات و تجهيزات:

بهاي تمام شده ماشين آلات و تجهيزات معمولاً از اجزاي زير تشكيل مي‌شود:

1ـ قيمت خريد پس از كسر كليه تخفيفات تجاري و نقدي

2ـ هزينه حمل و نقل و بارگيري و بيمه (در طول دوره حمل)

3ـ حقوق و عوارض گمركي و سود و بازرگاني واردات

4ـ مخارجي كه براي راه اندازي ماشين آلات تا مرحله بهره برداري انجام مي شود مثل هزينه ساخت فونداسيون ـ هزينه مونتاژ  و نصب و راه اندازي

5ـ مخارج بازسازي و مرمت كه براي قابل استفاده ساختن ماشين آلات دست دوم خريداري شده انجام مي‌شود. 

نكته: هزينه آموزش كاركنان جهت فراگيري طرز كار ماشين آلات و هزينه هاي غيرعادي چون جريمه تاخير در پرداخت حقوق گمركي يا تعمير قطعاتي از ماشين آلات كه در اثر حمل و نقل آسيب ديده است نبايد در بهاي تمام شده ماشين آلات منظور شود.

مثال (4)

شركت توليدي شبنم در سال  ، ماشين آلات جديدي به مبلغ 000/700 ريال خريداري و جايگزين ماشين آلات قديمي نموده است. شركت در اين ارتباط هزينه‌‌هاي زير را متحمل شده است: 

هزينه حمل ماشين آلات             000/75

هزينه پياده سازي و جابجايي                000/25

هزينه نصب و راه اندازي ماشين آلات جديد     000/40

هزينه آموزش كاركنان              000/20

هم چنين مبلغ 000/15 ريال مواد اوليه جهت راه اندازي ماشين آلات جديد مصرف شده است كه براي رساندن ماشين آلات به وضعيت قابل بهره برداري ضرورت داشته است.

مطلوبست: محاسبه بهاي تمام شده ماشين آلات (جمشید اسکندری، 174-173)

000/795= 000/15 + 000/40 + 25000+ 15000+ 000/700

طرق تحصيل دارايي‌هاي ثابت مشهود:

1ـ تحصيل دارايي ثابت بصورت نقد (حسن همتی، 380-379 + جزوه فرشاد سبزعلی‌پور)

2ـ تحصيل دارايي ثابت بصورت نسيه (حسن همتی، 380-379 + جزوه فرشاد سبزعلی‌پور)

3ـ تحصيل دارايي ثابت از طريق صدور اسناد و بلندمدت (جمشید اسکندری، 176+ جزوه سبزعلی‌پور)

4ـ تحصيل دارايي ثابت از طريق صدور سهام (حسن همتی، 387)

5ـ تحصيل دارايي ثابت بصورت يكجا (نشریه 67 حسابرسی، 26)

6ـ تحصيل دارايي ثابت از طريق معاوضه (نشریه 67 حسابرسی، 52-42)

7ـ تحصيل دارايي ثابت به طور رايگان (اهدا) (جمشید اسکندری، 180-179)

8ـ تحصيل دارايي ثابت از طريق ساخت يا احداث (حسن همتی، 389-388)

9 ـ تحصيل دارايي ثابت از طريق قرارداد اجاره سرمايه‌اي 

تحصيل دارايي بصورت نقد:

بهاي تمام شده يك قلم دارايي ثابت مشهود معادل مبلغ نقدي پرداختي به كسر تخفيفات يا مابه‌ ازاي آن مي باشد چنانچه دارايي ثابت مشهود استهلاك پذير باشد بهاي تمام شده آن متشكل از قيمت خريد و هر گونه مخارج مستقيم مي باشد كه براي رساندن دارايي به وضعيت قابل بهره برداري متحمل باشد.

نمونه‌هايي از مخارج مرتبط مستقيم:

مخارج آماده سازي محل نصب

مخارج حمل و نقل اوليه

مخارج نصب

مخارج حق الزحمه هاي فني

مخارج پياده سازي و جابه جايي دارايي

نكته (1): كليه زيانهاي عملياتي اوليه كه قبل از رسيدن به سطح عملكرد برنامه‌ريزي شده دارايي واقع گردد و به عنوان هزينه دوره شناسايي مي شود.

نكته (2): مخارج سربار اداري و عمومي قابل احتساب در بهاي تمام شده دارايي ثابت منظور نمي‌شود مگر آن كه مخارج را بتوان بطور مستقيم با تحصيل دارايي با رساندن آن به وضعيت قابل بهره‌برداري ارتباط داد.

تحصيل دارايي به صورت نسيه:

در مواردي كه واحد تجاري دارايي‌ها را از طريق قراردادهاي بلندمدت با انتشار اسناد (سفته) و اوراق قرضه خريداري مي نمايد. طبق اصل بهاي تمام شده براساس يكي از 2 روش زير در دفاتر شناسايي و ثبت مي شود:

1ـ معادل قيمت نقدي (ارزش متعارف بازار)

2ـ معادل ارزش فعلي مبالغ پرداخت هاي آتي با استفاده از نرخ متناسب بهره اي كه طرفين مبادله با آن داد و ستد مي نمايند.

* چنانچه دارايي ثابت مشهود بصورت نسيه بدون اسناد يا اوراق بهادار خريداري شود دارايي تحصيل شده بر مبناي قيمت نقدي به كسر هر نوع تخفيفات نقدي در دفاتر ثبت مي‌شود. اگر بدهي در دوره معين مشمول تخفيفات پرداخت نشود هر نوع مازاد پرداختي نسبت به قيمت نقدي در سررسيد در حساب تخفيفات استفاده نشده ثبت و در صورت سود و زيان جزء هزينه هاي مالي گزارش مي گردد.

مثال (5)

شركتي تجهيزاتي را به قيمت 000/2000 ريال با شرط ن / 90 – 2/ 50 (نسبه 90 روز اگر 500 روزه پرداخت شود 2% تخفيف) در تاريخ 1/2/82 خريداري نمود ثبت خريد دارايي مذكور با استفاده از دو طرفي مستقل زير ارائه نماييد.

فرض (1) بدهي مربوطه در تاريخ 1/3/82 پرداخت گردد.

فرض (2) بدهي مربوطه در تاريخ 1/5/82 پرداخت گردد.

فرض (1): 

                          2000000: قيمت خريد

1/2/82 تجهيزات 000/1960      000/40 = 2000000× %2 = تخفيف

حساب پرداختي 000/960

               000/960/1 = 000/40 – 2000000= بهاي تمام شده دارايي

فرض (2):

حساب پرداختني 000/1960

تخفيفات استفاده نشده 000/40

بانك 2000000

نكته: تخفيفات استفاده نشده جزء هزينه هاي تامين مالي شركت منظور مي‌گردد.  

تحصيل دارايي ثابت از طريق صدور اسناد بلندمدت:

در اين حالت به دليل اينكه دوره پرداخت بلندمدت است فروشنده از خريدار بهره‌اي را طلب مي‌نمايد كه اين بهره براي خريداري به عنوان هزينه بهره شناسايي و ثبت شود و خريدار حق ندارد اين هزينه را جزء بهاي تمام شده دارايي لحاظ كند.

در اين خصوص 2 حالت وجود دارد:

حالت 1. ارزش بازار دارايي در تاريخ معامله مشخص باشد.

در اين حالت دارايي خريداري شده معادل ارزش منصفانه بازار ثبت مي‌گردد (بدهكار مي‌شود) و حساب اسناد پرداختني نيز معادل ارزش اسمي اسناد مذكور بستانكار مي‌شود. هر گونه تفاوت بين دو طرف به حساب صرف / كسر اسناد بهره تحقق نيافته منظور و طي دوره پرداخت به حساب درآمد بهره منظور مي‌شود. 

                          دارايي ثابت = ارزش بازار

تاريخ خريد:       كسر اسناد پرداختي ××

               اسناد پرداختي ××

مثال (6):

در ابتداي سال 86 دارايي ثابت به ارزش بازار 000/500/4 خريداري و مقرر شد در قبال صدور 5 فقره سفته 000/000/1 ريال (هر فقره سفته با گذشت يكسال پرداخت مي‌گردد) بدهي مربوطه پرداخت شود.

مطلوبست: ارائه ثبت خريد و پرداخت بدهي مربوطه:

دارايي ثابت 000/500/4

كسر اسناد پرداختني 000/500

اسناد پرداختني 000/000/5

 

 

29/12/86 ثبت پرداخت

 

 

اسناد پرداختني 1000000

بانك 1000000   

هزينه بهره 000/100

هزينه بهره تحقق نيافته 000/100

حالت 2.

در اين حالت دارايي خريداري شده معادل ارزش فعلي اسناد صادر شده بدهكار و حساب اسناد پرداختني معادل ارزش اسمي بستانكار مي شود و هر گونه تفاوت بين دو طرف به حساب كسر / صرف اسناد منظور مي شود.

دارايي ثابت ×× = ارزش فعلي

كسر اسناد ××

اسناد پرداختني ×× = ارزش اسمي

صرف اسناد ××

كسر اسناد: هزينه بهره تحقق نيافته

صرف اسناد: درآمد بهره تحقق نيافته

مثال (7)

شركت اركيده در تاريخ 1/1/86 ماشين آلاتي را در ازاي پرداخت 000/200 ريال پيش قسط و صدور 3 فقره سفته 000/100 ريالي كه موعد پرداخت اولين قسط آن 29/12/ مي باشد خريداري نمود در صورتيكه نرخ سود تضمين شده 20% باشد مطلوبست: انجام ثبت لازم در دفتر روزنامه در 1/1/1386

ارزش فعلي 3 قسط 000/100 ريالي   

پيش قسط               000/200

قيمت نقدي ماشين آلات        648/410

1/1/86

ماشين آلات 648/410

كسر اسناد پرداختني 89352

وجوه نقد 000/200

اسناد پرداختني 000/300

تحصيل دارايي جاري در قبال صدور سهام:

واحد تجاري ممكن است دارايي خاصي را از طريق صدور سهام يا انتشار اوراق قرضه تحميل نمايد در اين حالت واحد تجاري بايد ارزش متعارف مبادله را تعيين نمايد. در بيشتر موارد ارزش منصفانه طرفين مبادله مشخص و قابل تعيين مي باشد.

هر گاه ارزش منصفانه دارايي تحصيل شده و اوراق بهادار واگذاري در اختيار باشد هر كدام كه قابليت اتكاي بيشتري داشته باشد ثبت مي گردد و هر گاه ارزش متعارف اوراق صادر شده داراي بازاري فعال نباشد و ارزش منصفانه آنها به نحو معقولي امكان‌پذير نباشد براساس ارزش متعارف دارايي تحصيل شده يا از طريق ارزيابي توسط كارشناس انجام مي‌گيرد.

مثال (8)

شركت الف قطعه زمين موردنياز خود را از طريق انتشار 100 سهم عادي 400 ريالي تحصيل نمود ارزش بازار هر سهم 700 ريال است ثبت تحصيل زمين به قرار زير خواهد بود.

زمين (700×1000) 000/700

سهام عددي (400× 1000) 000/400

صرف سهام (300× 1000) 000/300

تحصيل دارايي ثابت بصورت يكجا:

واحد تجاري ممكن است در يك معادله بيش از يك قلم دارايي را خريداري كند برخي از اين دارايي ها ممكن است استهلاك پذير و برخي استهلاك ناپذير باشند. حال اين سوال مطرح مي شود كه بهاي تمام شده دارايي ها كه بطور گروهي تحصيل مي شود به چه ترتيب بايد به هر يك از اقلام دارايي تسهيم شود؟

طبق اصول متعارف حسابداري اين تسهيم بايد براساس ارزش متعارف دارايي هاي تحصيل شده انجام گيرد كه براساس ارزش معاملاتي يا ارزيابي توسط كارشناس رسمي تعيين مي‌شود.

مثال (9)

شركت الف در تاريخ 15 خريداد 1387 اموال ماشين آلات و تجهيزات شركت ب را جمعاً به مبلغ 000/100/1 ريال خريداري كرد از آن جا كه قيمت دارايي‌هاي تحصيل شده بطور جداگانه مشخص نبود شركت الف مبلغ 000/100 ريال براي ارزيابي دارايي ها به كارشناس رسمي پرداخت كرد ارزش متعارف دارايي هاي خريداري شده بشرح زير است:

ارزش طبق نظر ارزيابي

زمين               000/050/1

ساختمان        000/300

ماشين آلات          000/150

               000/500/1

نحوه تسهيم:

(ثبت دارايي خريداري شده از شركت ب)

زمين 000/840

ساختمان 000/240

ماشين آلات 000/120

بانك 000/200/1

تحصيل دارايي ها از طريق معاوضه:

گاهي اموال ـ ماشين آلات ـ تجهيزات موردنياز واحد تجاري از طريق معاوضه با اموال ـ ماشين آلات و تجهيزات واحد تجاري ديگر تحصيل مي شود در برخي از اين مبادلات با اين كه معاوضه غيرپولي است ممكن است مبلغي جزئي به عنوان سرك نقدي دريافت يا پرداخت شود.

قبل از انتشار استاندارد حسابداري مبادلات غيرپولي معاوضه دارايي‌ها معمولاً به روش زير در حساب ها ثبت مي شد.

* ارزش متعارف دارايي واگذار شده يا ارزش متعارف دارايي تحصيل شده و شناسايي كل سود يا زيان معاوضه

* ارزش دفتري دارايي واگذار شده بدون شناسايي سود يا زيان معاوضه

* تعيين ارزش براي دارايي در تاريخ مبادله و شناسايي كل سود زيان معاوضه

بديهي است اين برخورد چندگانه حسابداري و حسابرسي معاوضه دارايي را با اشكال روبرو مي كرد تا اينكه استاندارد حسابداري تحت عنوان حسابداري مبادلات غيرپولي در سال 1973 به تصويب رسيد كه طبق آن حسابداري مبادلات غيرپولي همانند مبادلات پولي بايد بر پايه ارزش متعارف دارايي ها يا خدمات مورد مبادله باشد.

يعني بهاي تمام شده يك دارايي كه در معاوضه با دارايي ديگر تحصيل مي شود بايد بر مبناي ارزش متعارف دارايي واگذار شده ثبت و سود يا زيان معاوضه نيز كلاً شناسايي شود.

اين استاندارد در موارد زير شناسايي سود را مجاز نشناخته است:

(1) ارزش متعارف دارايي واگذار شده و تحصيل شده در حدي معقول قابل تعيين نباشد.

در اين صورت دارايي تحصيل شده به ارزش دفتري دارايي واگذار شده ثبت و سود شناسايي نمي شود.

(2) معاوضه دارايي ها به فرايند سود منجر نشود.

معاوضه دارايي‌هاي موارد مشابه: معاوضه دارايي هايي كه در جريان عادي فعاليت هاي تجاري براي فروش نگهداري نمي شود با دارايي هاي مشابهي كه به همان منظور نگهداري خواهد شد مانند معاوضه كاميون كهنه با نو.

معاوضه دارايي‌هاي غيرمولد مشابه:

معاوضه دارايي‌هايي كه در جريان عادي فعاليتهاي تجاري براي فروش نگهداري مي‌شود با دارايي‌هاي مشابهي كه به همان منظور نگهداري خواهد شد مانند معاوضه كالا به كالا